Kozakken worden vaak afgeschilderd als naief en onwetend, vreemd geklede zonderlingen of clowns. Een imago dat onder andere wordt overgebracht door de foto van een lansdragende kozak op de voorpagina van de International Herald Tribune. Het woord kozak betekent zoveel als guerrilla of avonturier. Kozakken komen van de Oekraïense steppe, die ten noorden van de Zwarte Zee en de Kaukasus begint. Van oorsprong zijn het Serven, die in de 14e en 15e eeuw uit het Moskouse rijk vluchtten, in de valleien van de rivieren Dnjepr, Don en Oeral woongemeenschappen stichtten en zich bezighielden met het verbouwen van tarwe en het fokken van vee. Deze kozakkengroepen hadden land in gemeenschappelijk eigendom. Ze werden geregeerd door een soort dorpsvergadering onder leiding van gekozen dorpsoudsten, die ataman of hetman werden genoemd. De leider van een regio genoot grote prestige en had tijdens een oorlog de autoriteit van een militair leider en in vredestijd die van een regeringsambtenaar. Vanaf de 16e eeuw, toen de tsaren hun rijk uitbreidden, vielen ze onder het gezag van de Russische regering, die probeerde ze in te lijven in de staat, op dezelfde basis als alle andere inwoners. Als onderdanen van de tsaar kwamen alle mannen van 18 tot 50 jaar derhalve in aanmerking voor militaire dienst. Ze deden meestal dienst als cavaleristen en werden beroemd in de oorlogen van de tsaren tegen de Tataren in de Krim en de Kaukasus. De Don kozakken vormden de grootste groep en zij leidden kolonisatie-expedities naar Siberie.
De kozakken koesterden hun vrijheidstradities en kwamen daardoor in conflict met de tsaar. In de 17e en 18e eeuw startten ze, met hulp van boeren, een tweetal grote opstanden, in 1670 tot 1671 en 1773 tot 1774. In latere jaren gebruikten de tsaren de kozakken als grenspatrouilles en als speciale militaire politie-eenheid voor het de kop indrukken van interne onrust. Successen van de kozakkenlegers zijn bekend uit de oorlogen tegen Napoleon en Turkije. Aan het eind van de 19e en begin van de 20e eeuw gebruikte de tsaristische regering kozakkentroepen om de Russische revolutie van 1905 neer te slaan. Tijdens de burgeroorlog, volgend op de revolutie van 1917, vocht het merendeel van de kozakken, loyaal aan de tsaar, tegen het rode leger. Ongeveer 31.000 van hen werden in 1919 aan de Don vermoord. De meeste kozakken verlieten de Oekraine en Rusland voor de Verenigde Staten, Canada en andere landen. De kozakken die bleven vochten dapper tegen de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog. Meer dan 40.000 geemigreerde kozakken die in de Tweede Wereldoorlog tegen Rusland vochten werden in opdracht van Stalin gedood nadat ze door de Britten vanuit Oostenrijk naar Rusland waren overgebracht. Duizenden kozakken werden naar de Goelag verbannen en kwamen daar om.
In 1992 werden de kozakken door toedoen van president Yeltsin gerehabiliteerd. In het Rusland van vandaag werken kozakken hard aan de vorming van een financiele basis voor hun toekomstige onafhankelijkheid. Nieuwe regerings- en presidentiele decreten maken dat een reele mogelijkheid. Een belangrijke operatiebasis van de kozakken is de onlangs opgerichte firma Nevoskif. Deze onderneming heeft onder andere twee beveiligingsbedrijven (Grom en Rosich) die al bijna de helft van het zakenleven in St-Petersburg beschermen. Problemen met de maffia zijn er niet. Ze informeren de maffia over welke bedrijven er onder hun bescherming vallen. De maffia weet, dat ze problemen krijgen als ze beschermelingen of beschermers een haar krenken. Een roep om hulp en kozakken van de Don, Koeban en vele andere streken zullen komen assisteren.
De bevolking vertrouwt de kozakken meer dan de politie. Zo kon het gebeuren, dat kozakken te paard optraden tegen jongelui die vrouwen en kinderen terroriseerden door met autos door een park te racen. Gekleed in broeken met een rode bies op de pijpen en petten met een brede rode band besloten ze om de orde in het park te herstellen. De jongelui protesteerden niet maar trokken zich terug, vertelt ataman Yevgeny Polyakov, kandidaat voor een door Boris Yeltsin te formeren raad van atamans.
Onlangs verhuisde de eerste kozakkenfamilie naar een verlaten dorp in de regio Pskov Pecharsky, gekocht door de firma Nevoskif, onder andere gesponsord door rijke kozakken. Zij zullen de boeren in de eerste maanden steunen. Binnenkort zullen nog zes families in dit experimentele kozakken kutor (dorp) arriveren. Andere zaken waarbij de kozakken betrokken worden zijn de controle op smokkel en het bewaken van de grens met Estonië.